Schriftquellen
Ausonius,
ordo nobilium urbium 7:
"Et Mediolani mira omnia, copia rerum,
innumerae cultaeque domus, facunda virorum
ingenia et mores laeti, tum duplice muro
amplificata loci species populique voluptas,
circus, et inclusi moles cuneata theatri, templa
Palatinaeque arces opulensque moneta
et regio Herculei celebris sub honore lavacri;
cunctaque marmoreis ornata peristyla signis
moeniaque in valli formam circumdata limbo.
Omnia quae magnis operum velut aemula formis
excellunt nec iuncta premit vicinia Romae."
Maße
Dm orchestra 95 m
Beschreibung
Das Theater liegt in ebenem Gelände unter der heutigen Via San Vittore al teatro bzw. der Camera di Commercio, wo auch noch einige Grundmauern erhalten sind. Der Zuschauerraum ruhte auf Radialkammern und war nach außen durch eine Arkadenfassade abgeschlossen. Der Bau wird unterschiedlich entweder bereits in die Mitte des 1. Jhs. v.Chr. oder erst die augusteische Zeit datiert.
Literatur
C. Romussi, Milano ne' suoi monumenti (Mailand 19123) 103-109.
A. Levi, Milano. Rinvenimenti nell'area del teatro romano, NSc 1930, 485-494.
A. Levi, Il teatro romano di Milano, Historia 5, 1931, 32-42.
A. Levi, Il teatro romano di Milano, Dioniso 3, 1932, 155-161.
A. Caledrini, Recenti scoperte archeologiche a Milano, Rendiconti. Istituto Lombardo, Accademia di Scienze e Lettere, Cl. di Lettere e Scienze Morali e Storiche 81, 1948, 25-32.
A. Calderini, in: Ritrovamenti e scavi per la "Forma Urbis Mediolani", I: Milano (Ceschina 1951) 3-8.
N. Degrassi, Milano: scoperte varie nella città, NSc 1951, 34-44.
A. Calderini, in: Storia di Milano (Mailand 1953) 524-530.
A. Neppi Modona, Gli edifici teatrali greci e romani (Florenz 1961) 121 f.
G. Mansuelli, Urbanistica e archittetura della Cisalpina romana fino all III sec. e. m., Collection Latomus 111 (Brüssel 1971) 152-160.
R. Chevallier, La romanisation de la Celtique du Pô. Essai d'histoire provinciale (Rom 1983) 128 ff.
M. Mirabella Roberti, Milano romana (Mailand 1984) 52-56.
M. Verzár-Bass, I teatri dell'Italia settentrionale, in: La città nell'Italia settentrionale in età Romana, in: Atti del convegno organizzato dal Dipartimento di scienze di antichità dell'Università di Trieste e dall École française de Rome, Trieste, 13-15 marzo 1987, Coll. de l'École Française de Rome 130 (Triest - Rom 1990) 414 ff.
M. Denti, I Romani a nord del Po. Archeologia e cultura in età reppublicana e augustea (Mailand 1991) 204-206.
M. Mirabella Roberti, Teatro, anfiteatro e circo a Milano, in: Spettacolo in Aquileia e nella Cisalpina romana, Antichità Altoadriatiche (= Atti della XXIV settimana di studi Aquileiesi 24-29 aprile 1993) 41, 1994, 381-388.
P. Ciancio Rossetto – G. Pisani Sartorio (Hrsg.), Teatri greci e romani alle origini del linguaggio rappresentato, II (Rom 1996) 505 f. Abb.
G. Tosi, Gli edifici per spettacoli nell'Italia romana (Rom 2003) 573-575 Taf. XIII Abb. 31. 36-37.
F. Sear, Roman Theatres. An Architectural Study. Oxford Monographs in Classical Archaeology (Oxford 2006) 184 f. Abb. 102.
links:
http://www.romanoimpero.com/2010/07/mediolanum-milano-lombardia.html
Veranstaltungen
Grabinschrift des römischen Vereins der Pantomimen für Pylades (IV.), CIL V 5889; ILS 5195:
D(is) M(anibus) / curante Calopodio Locatore / Theocriti Augg(ustorum) lib(erti) / Pyladi / pantomimo / honorato / splendissimis / civitatib(us) Italiae / ornamentis / decurionalib(us) ornat(o) / grex / Romanus / ob merita eius / titul(um) memoriae / posuit // Iona // sui temporis primus / Troadas
Literatur: PIR 2 A 1590; M. Bonaria, Mimorum Romanorum fragmenta, II: fasti mimici et pantomimici (Genua 1955) 178 f.; ders., Romani Mimi (Rom 1965) App. II Nr. 318; RE 23 (Stuttgart 1959) 2083 s.v. Pylades Nr. 4 (R. Hanslik); RE Suppl. X (Stuttgart 1965) 93 f. (M. Bonaria); ebda. 379 s.v. locator (M. Bonaria); H. Leppin, Histrionen. Untersuchungen zur sozialen Stellung von Bühnenkünstlern im Westen des römischen Reiches zur Zeit der Republik und des Prinzipats (Bonn 1982) 177. 286 f.; F. Jacques, Le privilège de liberté (Paris 1984) 404-409 (ornamenta decurionatus); C. Zaccaria, Testimonianze epigrafiche di spettacoli teatrali e di attori nella Cisalpina romana, in: Spettacolo in Aquileia e nella Cisalpina romana, Antichità altoadriatiche 41 (1994) 76 ff.; 88 App. I 7; J. Blänsdorf, Das römische Theaterwesen der Kaiserzeit im Spiegel der Inschriften, in: J. Fugmann u.a. (Hrsg.), Theater, Theaterpraxis, Theaterkritik im kaiserzeitlichen Rom, Kolloquium anläßlich des 70. Geburtstages von Prof. Dr. Peter Lebrecht Schmidt 24./25. Juli 2003 Universität Konstanz (München/Leipzig 2004).
Zum locator, einem Schauspieler-Impresario, allgemein: Ulpian, Dig. XXXII 73,3.
Einzelbelege:
P. Caesennius Cratus, CIL VI 10092.
Q. Gavius Armonius, CIL VI 10093.
M. Aurelius Plebeius,
Castel Gandolfo, CIL XIV 2299; ILS 5206.
Ehreninschrift des Pantomimen Marcus Septimius Aurelius Agrippa aus
Leptis Magna,
IRT 606; AE 1953, Nr. 188 (217 n. Chr.).

