Eröffnungsfeier durch Pompeius, Plut., Pompeius 52. 4: 

„Pompejus weihte sein Theater' und veranstaltete bei dem Weihefest sportliche und musikalische Wettspiele und Tierkämpfe, bei denen fünfhundert Löwen getötet wurden, und als letzte und aufregendste Schau gab es noch eine Elefantenschlacht."

ludi; AE 1959, 147 = AE 1968, 33 = AE 1987, 67:

[--- Cor]nelius P(ubli) l(ibertus) Surus
[nome]nclator mag(ister)
[Capito]linus V a(nnis) VIIII
[mag(ister?) s]utorum praeco
[ab ae]rario ex tribus
[decuri]is mag(ister) scr(ibarum) poetar(um)
[ludos] fecit in theatro lapidio
[ac]cens(us) co(n)s(ulis) et cens(oris)

Lit.: B. Andreae, Arch. Anz. 1957, 236 Nr. 20; E.J. Jory, P. Cornelius Surus - an epigraphical note, Bulletin Classical Studies London 15, 1968, 125 f. Taf. XIII.

Öffnet internen Link im aktuellen FensterSäkularfeier unter Kaiser Augustus, Ludi Latini

Im Rahmen der Säkularfeieren unter Kaiser Augustus wurden im Theater des Pompeius "graecos thymelicos" (CIL VI 877 Z. 157. 161) abgehalten, d.h. Chorauftritte in der Orchestra. Die Aufführung griechischer Dramen fand dagegen in einem hölzernen Theater am Tiber statt.

Lit.:

CIL VI 1064; ludi scaenici aus Anlass eines Kaisergeburtstages:

ludos] ededit ob di[e]m [natalem ---]
agentibus commilitonibus cum suis acroamatibus nominibus
infra scriptis Cluvi(us) Glaber arc(himimus) Demetri(us) Ammoni(us) arc(himimus) Gr(a)ecus
Valeri(us) Heraclida stup(idus) Gr(a)ecus Lucilius Marcianus stup(idus) Gr(a)ecus Aureli(us)
Alexander sc(a)en(icus) Gr(a)ecus Aureli(us) Serene sc(a)en(icus) Gr(a)ecus Vareni Fortuna/te sc(a)enicus Gr(a)ecus Flavius Iovinus scripsit

„ ... hat die Spiele aus Anlass des Geburtstages von --- gegeben, zusammen mit seinen Kameraden, mit den Namen der Öffnet internen Link im aktuellen Fensteracroamati stehen unten: Öffnet internen Link im aktuellen FensterCluvius Glaber Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimimus, Öffnet internen Link im aktuellen FensterDemetrius Ammonius Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimimus, Valerius Heraclius stupidus, Lucilius Marcianus stupidus, Aurelius Alexander Schauspieler, Aurelius Serene Schauspieler, Varenius Fortunatus Schauspieler, Flavius Jovinus schrieb es auf.”

coh(ors) I vig(ilum) / |(centuria) Serotini / Septeni Prisce / |(centuria) Saturnini / Aureli Serene / Helvi Ianuari / |(centuria) Turronis / Öffnet internen Link im aktuellen FensterCluvi Glaber / Turi Servande pec(uniose) / Öffnet internen Link im aktuellen FensterCeteni Eucarpe sc(aenice) / |(centuria) Candidi / Laeli Sabiniane / Asini Ingenue exo(diari) / |(centuria) Victorini / Iaegi Vere / |(centuria) Euscemi / Coreti Verissime Öffnet internen Link im aktuellen Fensterarc(himime) / coh(ors) II vig(ilum) / |(centuria) Metretis / Anni Ianuari sc(aenice) / Flavi Reburre / |(centuria) Maximi / Domiti Octaviane / |(centuria) Candidiani / Lucili Marciane / coh(ors) III vig(ilum) / [

„Erste Kohorte der Polizei, Zenturie des Serotinus ... der Pecuniosus Turius Servandus, der Schauspieler Öffnet internen Link im aktuellen FensterCaetenus Eucarpus, ... der exodiarius Asinus Ingenuus, .... der Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimime Coretus Verissimus, ... der Schauspieler Annus Ianuarius ...”

|(centuria) Victoris / Ceioni Magniane / Senti Iucunde / Aeli Ianuari / |(centuria) Pauli / Aureli Alexander / |(centuria) Felicis / Caeli Saturnine / coh(ors) IIII vig(ilum) / |(centuria) Caesi / Arrunti Filumene sc(aenice) / Iuli Donate / |(centuria) Provincialis / Iuli Donate / |(centuria) Peregrini / Scriboni Mariane / Corneli Solutor / |(centuria) Decembris / Cossideni Iustine / Vareni Fortunate / Anfi Felixs / |(centuria) Iulli / Salvi Valeriane / |(centuria) Asclepi / Demetri Ammoni / coh(ors) V vig(ilum) / |(centuria) Valentis / [

„Zenturie des Victor ... Arruntius Filumenus Schauspieler ... ”

coh(ors) VI vig(ilum) / |(centuria) Apri / Claudi Cnorime / |(centuria) Mindiani / Aemili Inpetrate sc(aenice) / Minuci Secundiane / |(centuria) Iuliani / Flavi Iovine / |(centuria) Severi / Baebi Luxuri mul(ier) / Aemili Felixs / coh(ors) VII vig(ilum) / |(centuria) Aviti / Licini Maxime / |(centuria) Vibiani / Antoni Secunde / |(centuria) Longini / Valeri Heraclida / item ex cl(asse) pr(aetoria) Mis(enate) / |(centuria) quadriere Fide / N(a)evi Eutychiane / |(centuria) triere Spe[i] / Flavi Antioche / Iuli Domnion / Hortensi Maxime / [

„Sechste Kohorte der Polizisten, Zenturie des Aper ... Aemilius Inpetratus Schauspieler ... die Frau Baebius Luxurius, ... ”

Die Inschrift CIL VI 1064 ist inhaltlich sehr ähnlich wie die unten folgende Inschrift Öffnet internen Link im aktuellen FensterCIL VI 1063 und augenscheinlich nur wenig älter als diese, d.h. sie dürfte noch aus der Regierungszeit des Öffnet externen Link in neuem FensterSeptimius Severus stammen: Öffnet internen Link im aktuellen FensterCaetanus Eucarpus ist hier noch einfacher scaenicus, während er in Öffnet internen Link im aktuellen FensterCIL VI 1063 zum Öffnet internen Link im aktuellen Fensterarchimimus aufgestiegen ist.

Lit.: siehe unter Öffnet internen Link im aktuellen FensterCIL VI 1063. Zum Begriff exodiarius: RE VI 2 (Stuttgart 1909) Öffnet externen Link in neuem Fenster1689 s.v. exodium (Skutsch). Öffnet externen Link in neuem FensterAmm. Marc. 28,4,33; CIL II 65; CIL VI 9797=Öffnet externen Link in neuem Fenstercarmina epigraphica, Bücheler - Lommatzsch.

CIL VI 1063; dies natalis von Kaiser Septimius Severus:

Pro salute et incolumit[a]-
te domini nostri Marci
Aureli Severi Antonini Pii A[ug(usti)]
et Iuliae Aug(ustae) matri(s) Aug(ustorum) n(ostrorum) [et]
castrorum
Cerellio Apollinare pr(aefecto) vig(ilum) et Firmio Amuntia[no]
subpr(aefecto) Ulpio Firmo |(centurione) fr(umentario) Rufio Verino |(centurione) fr(umentario)
Fulvio Socraten tesserario Claudius Cnorim[us]
aedilis factus a vexillatione et ludos edidit de
suis Öffnet internen Link im aktuellen Fensteracroamatis item sc(a)enici Cluvius Glaber arch(imimus)
Caetenius Eucarpus arc(himimus) Volusius Inventus stup(idus) Suelli[us]
Secundinus stup(idus) Lucilius Marcianus arc(himimus) Vindicius Fel[ix ---]
Flavius Saturninus scur(ra) Datibus Baianus opera feliciss[ima]

„Für das Heil und die Unversehrtheit unseres Herrn Öffnet externen Link in neuem FensterMarcus Aurelius Severus Antoninus Pius Augustus (= Caracalla) und der Iulia Augusta, der Mutter unserer Augusti und der Heerlager hat unter dem Präfectus Vigilum Cerellius Apollinaris und Firmius Amuntianus, dem Unterpräfekten Ulpius Firmius, dem für die Getreideversorgung verantwortlichen Zenturio Rufius Verinus, dem für die Getreideversorgung verantwortlichen Zenturio Fulvius Sokrates, dem Schatzmeister, hat Claudius Cnorimus, Ädil von der Einheit, Spiele gegeben ... ebenso die Schauspieler: der Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimime Öffnet internen Link im aktuellen FensterCluvius Glaber, der Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimime Öffnet internen Link im aktuellen FensterCaetenius Eukarpus, der Stupidus Volusius Inventus, der Stupidus Suellius Secundinus, der Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimime Öffnet internen Link im aktuellen FensterLucilius Marcianus, Vindicius Felix ---, der Possenreißer Flavius Saturninus, Datibus Baianus die opera felicissima.”

coh(ors) I vig(ilum) / |(centuria) Serotini / Atili Heliodor / Gemelli Felicissim(e) / Acci Montani / |(centuria) Quadrati / Fulvi Socrates tes(serari) / |(centuria) Iuventini / Caecina Valerian(e) / Arrunti Valerian(e) / |(centuria) Cordulonis / Cluvi Glaber arc(himime) / [C]aeteni Eucarpe arc(himime) / |(centuria) Zenonis / Helvi Ianuari / coh(ors) II vig(ilum) / |(centuria) Metretis / Anni Ianuari / Vibi Celer / Flavi Marce / |(centuria) Candidiani / Lucili Marciane / Iuli Maxime / coh(ors) III vig(ilum) / |(centuria) Victoris / [A]ureli Exorate

„Erste Kohorte der Polizisten, Zenturie des Serotinus ... Erste Kohorte des Cordulo: der Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimime Öffnet internen Link im aktuellen FensterCluvius Glaber, der Öffnet internen Link im aktuellen FensterArchimime Öffnet internen Link im aktuellen FensterCaetanius Eucarpus, ... ”

coh(ors) IIII vig(ilum) / |(centuria) Caesi / Vindici Felix / |(centuria) Provincialis / Iuli Donate / Messi Messiane / |(centuria) Decembriana / Ameti Felix / Suelli Secundin(e) / |(centuria) Asclepi / Iuli Felix / Datibe Baiane / Flavi Saturnin(e) / |(centuria) Peregrini / Corneli Solutor / coh(ors) V vig(ilum) / |(centuria) Ve[r]ini / Statili Severe / |(centuria) Rufi / Mari Claudian(e) / coh(ors) VI vig(ilum) / |(centuria) Severiani / Claudi Gnorime

„Dritte Kohorte des Polizisten, Zenturie des Caesius ...”

Aoni Cratere / |(centuria) Marcellini / Minuci Secundian(e) / |(centuria) Iuliani / Turi Ianuari / Statili Satyr(e) / |(centuria) Venatoris / Aemili Felix / coh(ors) VII vig(ilum) / |(centuria) Victoris / Licini Maxim[e] / |(centuria) Restuti / Volussi Invente / item classis pr(aetoria) M(isenatis) / |(centuria) quadrieri Fide / Naevi Eutuchian[e] / |(centuria) trieris Spei / Flavi Antioce / Iuli Domnion / |(centuria) liburna Fidei / Ael(i) Alexandr[---]

„ ... ”

dedicata III Id(us) Apr(iles) As[pro] / et Aspro co(n)s(ulibus)

„Geweiht am 11. April 212 unter den Konsuln Öffnet externen Link in neuem FensterAsper und Öffnet externen Link in neuem FensterAsper.”

Da der 11. April der Geburtstag des Kaisers Öffnet externen Link in neuem FensterSeptimius Severus ist, wird es sich bei diesen Spielen um solche anlässlich seines dies natalis handeln. Sie waren Öffnet externen Link in neuem FensterCaracalla geweiht, dessen Bruder Geta bereits kurz vorher ermordet worden war. Es ist unklar, in welchem Theater der Stadt Rom die aufgeführten ludi stattfanden.

Lit.: M. Bonaria, Mimi Romani (1965) Nr. 336-337; R. Sablayrolles, Libertinus Miles. Les cohortes de vigiles (Rom 1996) 391-392; M.H. Garelli-Francois, Des soldats sur la scène comique: espace dramatique et espace civique sous les Sévères dans l'Empire romain, in: Organisation et symbolique de l'espace dans la comédie antique, Pallas 54, 2000, 321-336; O. Stoll, Zwischen Integration und Abgrenzung. Die Religion des römischen Heeres im Nahen Osten, Mainzer Althistorische Studien, 2 (St. Katharinen 2001) 122; J. Blänsdorf, Das römische Theaterwesen der Kaiserzeit im Spiegel der Inschriften, in: J. Fugmann u.a. (Hrsg.), Theater, Theaterpraxis, Theaterkritik im kaiserzeitlichen Rom, Kolloquium anläßlich des 70. Geburtstages von Prof. Dr. Peter Lebrecht Schmidt 24./25. Juli 2003 Universität Konstanz (München/Leipzig 2004) 104. 107; K.M.D. Dunbabin, Theater and Spectacle in the Art of the Roman Empire (Ithaca - London 2016) 119 Anm. 38.

 

Zum Ausdruck acroamata: Schriftquellen: Öffnet externen Link in neuem FensterCicero, Sest. 54, 116; Sueton, Aug. 74. Epigraphische Belege: Öffnet internen Link im aktuellen FensterInschr. Priene 113, 64-66; Athen: IG II2 2153 (Öffnet externen Link in neuem FensterPHI); Öffnet internen Link im aktuellen FensterGythion IG V 1, 1448. Lit.: H. Seyrig, Revue archéologique 1929, 87; Hellenica 1, 1928, 7-44; L. Robert, Pantomimen im griechischen Orient, Hermes 1930, 107-122; L. Robert, AΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ, REG 49, 1936, 235-254; P. Puppini, Il mimo anonimo: forma di spettacolo "popolare" d'età ellenistico-romana, Quaderni del giornale filologico ferrarese 10, 1988.